Primeur: ZAS maakt medische verslagen begrijpelijk met AI
Artificiële intelligentie zet jargon om in mensentaal
Patiënten van Ziekenhuis aan de Stroom (ZAS) kunnen voortaan hun medische verslagen lezen in begrijpelijke taal. Met een nieuwe AI-toepassing vertaalt het ziekenhuis complexe doktersbrieven automatisch naar eenvoudig Nederlands. Het gaat om verslagen na een raadpleging en ontslagbrieven na een opname.
De toepassing zet de teksten om in Nederlands dat 80 procent van de bevolking begrijpt. Hierdoor vatten patiënten beter wat er met hun gezondheid aan de hand is, kunnen ze gerichter vragen stellen en volgen ze hun behandeling beter op. De toepassing draagt er ook toe bij dat dat patiënten hun gevoelige medische informatie niet hoeven prijs te geven aan vrij beschikbare AI-toepassingen.
Volgens ZAS is dit de eerste toepassing waarbij AI de medische informatie omzet in mensentaal en in het overheidsportaal met gezondheidsinformatie van patiënten plaatst. In een eerste fase is dit beschikbaar in drie talen voor patiënten met reumatische aandoeningen en nieraandoeningen. Het gaat om veertigduizend brieven per jaar. Later breidt ZAS de toepassing uit naar andere medische specialismen – zoals cardiologie – en met extra talen. De toepassing werd ontwikkeld met financiële steun van de FOD Volksgezondheid.
Medische verslagen vol medisch jargon en afkortingen
Medische brieven zijn documenten waarin artsen relevante gezondheidsinformatie van een patiënt delen met de verwijzende huisarts of andere specialisten. Deze teksten zijn rijk aan medisch jargon en afkortingen en zijn opgebouwd volgens de informatiebehoeften van artsen. Veel patiënten begrijpen niet of nauwelijks wat in die verslagen staat. Door de hoge werkdruk is het echter niet haalbaar dat een arts voor elke patiënt manueel een afzonderlijke, begrijpelijke versie van het verslag opstelt.
De wet op de patiëntenrechten bepaalt dat elke patiënt recht heeft op alle informatie over zijn of haar gezondheidstoestand en de (vermoedelijke) evolutie ervan. Zorgverleners moeten deze informatie op een kwaliteitsvolle wijze en op maat van de patiënt verstrekken. Vandaag zijn deze medische verslagen beschikbaar voor patiënten via gezondheids- en patiëntenportalen als www.mijngezondheid.belgie.be .
AI helpt arts om versie in mensentaal op te stellen
Om patiënten toch duidelijke en begrijpelijke informatie te geven, ontwikkelde Ziekenhuis aan de Stroom samen met AZ Maria Middelares (Gent) en UZ Brussel een AI-toepassing die medische brieven automatisch omzet in mensentaal. Patiënten - en indien gewenst ook hun familie of mantelzorgers - kunnen deze patiëntvriendelijke versies raadplegen via de gezondheidsportalen van de overheid of het patiëntenportaal van ZAS (www.mijnZAS.be).
Dr. Mark Helbert, Chief Medical Information Officer van ZAS:
“Door medische verslagen in mensentaal te vertalen, begrijpen patiënten veel beter wat er aan de hand is en welke stappen volgen. Dat helpt hen om gerichter vragen te stellen en actief mee te beslissen over hun behandeling. We weten dat wanneer patiënten hun gezondheidstoestand beter begrijpen, ze voorgeschreven behandelingen correcter opvolgen en vaker inzetten op preventie. Dat komt niet alleen de patiënt ten goede, maar leidt ook tot meer effectieve en kwaliteitsvolle zorg.”
Sari Dekelver, beleidsmedewerker van Vlaams Patiëntenplatform:
“Deze toepassing versterkt patiënten en dat juichen we als Vlaams Patiëntenplatform toe. Patiënten die informatie in begrijpelijke taal krijgen, kunnen zelf mee beslissen over hun zorg, krijgen meer grip op hun behandeling en hebben meer vertrouwen in hun zorgverlener. Zo worden patiënten een gelijkwaardige partner in hun zorg. We zijn enthousiast over de resultaten én over de keuzevrijheid die patiënten krijgen: de lijn-per-lijn versie of de samenvatting, altijd naast de originele consultatiebrief. Dat patiënten en kwetsbare groepen van bij het begin betrokken werden, is een mooi voorbeeld van hoe het hoort."
Samenvatting in eenvoudige taal, vertaling per lijn en verklarende woordenlijst
Naast de originele medische brief die bestemd is voor een andere arts, krijgen patiënten drie aanvullende documenten.
*** Zie de voorbeelden als bijlage. ***
- Eerst is er een vertaling lijn per lijn van de originele doktersbrief. Zo gaat er geen informatie verloren en wordt elk detail vermeld. Medische termen worden hierin toegelicht.
- Daarnaast is er een samenvatting van de originele brief in eenvoudige taal, waarin de patiënt de grote lijnen terugvindt. Uit tests blijkt dat patiënten deze versie verkiezen.
- Tot slot is er een bijlage met uitleg over voorgeschreven medicatie en moeilijke woorden.
De originele medische brief bevat met zekerheid de juiste informatie. Dit staat ook zo in de documenten die de patiënten krijgen.
De vereenvoudigde versies worden niet nagekeken door artsen en dienen als aanvulling op het originele verslag. Ze vervangen de communicatie met de arts dus niet. Ze kunnen ook dienen als naslagwerk. Zo kunnen patiënten de informatie op hun eigen tempo herlezen of er later naar teruggrijpen.
Begrijpelijk voor 80% bevolking
Voor de ontwikkeling van de toepassing gebruikte ZAS geanonimiseerde brieven. Na advies van taalspecialisten is gekozen voor taalniveau B1 (*). Dat betekent dat de brief begrijpelijk is voor het overgrote deel van de bevolking (80%). Ter vergelijking: van de originele doktersbrieven vindt tachtig procent van de patiënten dat die nauwelijks te begrijpen zijn.
De patiënten geven de versies in mensentaal een veel hogere score voor leesbaarheid en begrijpelijkheid. Waar de originele doktersbrief gemiddeld vier op tien kreeg, steeg dat naar gemiddeld acht op tien voor de vertaling lijn per lijn en naar 8,4 voor de eenvoudige samenvatting.
(*) Een tekst op B1-niveau hanteert korte zinnen, heeft korte alinea’s en gebruikt alledaagse woorden die iedereen kent. De tekst heeft een duidelijke opbouw met titels, tussenkoppen, witregels en opsommingen.
Ontwikkeld voor patiënten met reuma, hart- of nierproblemen
De toepassing om patiëntvriendelijke brieven op te stellen werd in eerste instantie ontwikkeld voor patiënten met nier- of hartproblemen, en afgetoetst bij patiënten met reuma. Ze is uitgewerkt door experts op het vlak van artificiële intelligentie en klare taal.
Patiënten en artsen of zorgverleners hebben de vereenvoudigde brieven in drie fases getest. 41 patiënten gaven feedback op 131 herwerkte brieven, 18 artsen evalueerden 157 vereenvoudigde brieven. Ook patiënten die het Nederlands niet als moedertaal hebben evalueerden de Nederlandse versies.
Voor de ontwikkeling werkte ZAS samen met ReumaNet (Vlaams samenwerkingsplatform voor mensen met een reumatische aandoening), Vlaams Patiëntenplatform (koepelorganisatie voor 125 patiëntenverenigingen) en Atlas (organisatie die adviseert bij taal).
Beschikbaar in Nederlands, Frans en Engels
Momenteel biedt ZAS deze patiëntvriendelijke versies aan in het Nederlands, Frans en Engels, volgens de voorkeur van de patiënt. De uitbreiding naar andere talen staat op de planning. Zo wil ZAS nog meer patiënten op een toegankelijke manier informeren over hun zorgtraject. Dat patiënten de informatie begrijpen komt de kwaliteit van hun zorg en uitkomst van hun behandeling ten goede.
Voorbeelden
Hierna een fragment uit een medische brief over iemand met nierproblemen, en de vertaling ervan in mensentaal.
Informatie uit de originele medische brief
Acute nierinsufficiëntie van postrenale origine, (AKI-3) met bilateraal hydro-ureteronefrose graad 3, in aanwezigheid van een trabekelblaas en prostaathypertrofie, met sterk verhoogd PSA (125), alsook macroscopische hematurie, evenwel geen globus.
Ontwikkelen van hyperkaliëmie secundair aan de acute nierinsufficiëntie, waarvoor conservatieve maatregelen.
Vertaling regel per regel
Plots slecht werkende nieren (acute nierinsufficiëntie) door een verstopping na de nieren (postrenale origine), (ernstige vorm (AKI-3)) met vochtophoping in beide urineleiders en nieren (bilateraal hydro-ureteronefrose graad 3), in aanwezigheid van een verdikte blaaswand (trabekelblaas) en vergrote prostaat (prostaathypertrofie), met sterk verhoogd prostaat specifiek antigeen (PSA) (125), alsook zichtbaar bloed in de urine (macroscopische hematurie), evenwel geen opgezwollen blaas (globus).
Ontwikkelen van te veel kalium in het bloed (hyperkaliëmie) door de plots slecht werkende nieren (acute nierinsufficiëntie), waarvoor behandeling zonder operatie (conservatieve maatregelen).
Samenvatting (fragment) in mensentaal van de originele brief
- De nieren werken plots minder goed omdat de urine niet goed weg kan. Dit komt doordat de urinewegen zijn geblokkeerd. Beide urineleiders zijn verwijd.
- De blaas heeft een dikke wand en de prostaat is vergroot.
- De waarde van het PSA (een stof die door de prostaat wordt aangemaakt) is sterk verhoogd: 125.
- Er zit bloed in de urine maar de blaas is niet overvol.
- De patiënt heeft te veel kalium in het bloed door de problemen met de nieren.
- De nieren werken weer beter nadat de urinewegen zijn vrijgemaakt door het plaatsen van buisjes in beide nieren.
